Denizden karaya çıkma gibi bir gereklilik olsa bile evrim süreci tamamen bilinçsiz olduğu ve herhangi bir amaç gütmediği için herhangi bir canlıyı mutasyona uğratarak karaya geçirmeyi de düşünemez. Olay şu şekilde gerçekleşir; Zaman zaman kuraklığın görüldüğü ve suların çekildiği bölgelerde yaşayan bazı sucul canlıların bu geçici kuraklık dönemlerine daha dayanıklı bazı özelliklere sahip olmaları (örneğin havadaki oksijeni alabilecekleri ilkel akciğer benzeri bir yapıya sahip olmaları, ki bu yapı başlangıçta başka bir işe yarıyorken zamanla değişikliğe uğrayıp oksijen solunumunda görev almış olabilir) onlara diğer canlılara göre bir avantaj sağlamış, dolayısıyla bu özelliklerini bir sonraki nesile geçirme imkanı bulmuşlar.  Bu avantajlı özelliği tesadüfen geçirdikleri bir mutasyon sonucu elde etmiş olabilirler. Ama kesinlikle geleceği düşünerek karaya çıkma amacıyla mutasyon geçirmek diye bir şey söz konusu değildir. Genler geleceği görmez, plan yapmaz, bilinçli değilerdir. (Örneğin bizim genomumuz küresel ısınma sonucu yok olmak üzere olan dünyadan kurtulmak için kendi kendini mutasyona uğratıp uzayda yaşamaya elverişli özellikler kazanabilir mi? Hayır. Çünkü evrim böyle işlemez. Böyle bir durumda büyük ihtimalle hepimizin soyu tükenecek sadece oluşan yeni ortama uygun özelliklere sahip canlılar (belki çok basit mikroorganizmalar) yaşamlarını sürdürecektir.)

Canlı toplulukları arasında her zaman varyasyon dediğimiz farklılıklar görülür. Bu farklı özelliklerin hangilerinin yok olacağını hangilerinin sayısının artacağını ortam şartları belirler. Bir canlı grubuna karada yaşama konusunda avantaj sağlayan en ufak bir özellik bile bulunsa bu onlara diğerleriyle rekabette avantaj sağladığı için bu özelliklere sahip olan canlılar çoğalmaya başlar. Bu ufak değişiklikler milyonlarca yıl boyunca birikerek nesiller boyunca karaya daha iyi uyum sağlayan türlerin meydana gelmesine neden olur.

Peki neden bugün balıklar denizden karaya geçmiyorlar diye soracak olursanız. Bugün karasal ortamlar zaten bir çok canlı tarafından işgal edilmiş durumda. Bir canlı grubu ancak diğer canlılarla rekabette avantajları varsa yeni bir ortamda varlık gösterebilir. Kendisiyle o ortamda rekabet edebilecek başka bir canlı türü yoksa o canlı grubu avantajlı demektir. Örneğin ilk defa sudan karaya geçen canlılar yepyeni bir habitatta besin ve yaşam alanı açısından rekabetin olmadığı bir ortamda yaşamaya başladıkları için varlıklarını sürdürmüş ve gelişme imkanı bulmuşlardır. 

Sonuç olarak evrim bir deneme yanılma tahtasıdır. Daha önce değindiğimiz gibi gelecek için plan kurmaz, tasarım yapmaz, o anda elde bulunan nesneleri ya da özellikleri yine o anda gereksinme duyulan şekilde seçmeye kalkışır. Bu nedenle de evrim her zaman mükemmeli bulamaz. İşte bu nedenle dünyada bugüne kadar yaşamış canlıların % 96’sı yeni değişimlere çözüm yolu bulamadığı ya da daha önce başarılı bir şekilde geliştirdiği özellikleri ile devam edemediği için yaşam sahnesinden silinmiş, yerlerini daha başarılı olanlara bırakmışlardır.

-Evrim Bilgen